2. STANDARDİZASYON UYGULAMALARI

2.1.1. STANDARDLAR ANONİM BİR ÇALIŞMANIN ÜRÜNÜDÜR

2.1.2. STANDARDLAR YAŞAYAN DOKÜMANLARDIR.

2.1.3. SON YILLARDA ÖNCELİKLİ STANDARDLAR

2.2. STANDARDİZASYONDA BELGELENDİRMENİN ROLÜ

2.3. STANDARDİZASYONDA TÜKETİCİNİN ROLÜ

2.4. STANDARDİZASYONDA TEKNİK ALT YAPI

2.4.1. UZMAN İŞGÜCÜ

2.4.2. DOKÜMANTASYON VE TEKNİK ENFORMASYON

2.4.3. LÂBORATUVAR HİZMETLERİ

2.4.4. METROLOJİ VE KALİBRASYON HİZMETLERİ

2.1. STANDARDLARIN HAZIRLANMASI

Standardizasyon uygulamalarında temel doküman STANDARDLAR’dır. Standardlar; insan sağlığı can ve mal güvenliğini ön plânda tutan, ürünlerin bir örnek, kaliteli, kullanım amacına elverişli ve bilhassa ekonomik olarak üretilmelerini öngören, bilimsel, teknik ve deneysel çalışmaların kesinleşmiş sonuçlarını esas alan doğrulukları ıspatlanmış dokümanlardır.

132 sayılı kuruluş kanunu ile her türlü madde ve mamuller ile usul ve hizmet standardlarının hazırlanması görevi Türk Standardları Enstitüsü’ne verilmiş olup yalnız TSE tarafından hazırlanan standardlar TÜRK STANDARDI adını alır.

Standardların hazırlanmasında ülke şartları, can ve mal güvenliği, Gümrük Birliği, üretim ve ihracatı geliştirme, ithalatı denetleme, tüketici meseleleri, kalite ve çevre konularına öncelik ve önem verilerek yayımlanmış uluslararası (ISO, IEC vb.) ve bölgesel standardlar (EN) ile diğer gelişmiş ülkelerin millî standardları (ASTM, DIN, BSI, JIS vb.) esas alınmaktadır.

Türk standardları, faaliyet dönemleri itibariyle hazırlanan iş programları çerçevesinde İhtisas Kurulları tarafından hazırlanarak TSE Teknik Kurulu tarafından kabul edilmektedir.

İhtisas Kurulları, TSE’nün ilmi inceleme ve standardları hazırlama kurullarıdır. İhtisas Kurulu üyeleri kendi alanlarında bilgi birikimi ve tecrübesi ile temayüz etmiş uzman kişilerdir. Bunlar TSE’nün kadrolu personeli olmayıp standard hazırlama çalışmalarında part-time mesai yapan elemanlardır.

2.1.1. STANDARDLAR ANONİM BİR ÇALIŞMANIN ÜRÜNÜDÜR

Türk standardları, uluslararası standard hazırlama ilkelerine paralel olarak tüm ilgili tarafların yardım ve işbirliği ile hazırlanmaktadır. Bu itibarla anonim bir çalışmanın ürünüdürler.

• Herşeyden önce, gerek standard tasarılarını hazırlayan İhtisas Kurulları gerekse standardları kabul eden Teknik Kurul ÜNİVERSİTE - ÖZEL SEKTÖR - KAMU SEKTÖRÜ temsilcilerinin yer aldığı anonim bir yapı arzetmektedir.

• İhtisas Kurullarınca hazırlanan standard tasarıları hemen bütün ilgili tarafların (Üretici, Tüketici, Uygulayıcı, Üniversite vb.) görüşleri alınmak suretiyle anonimleştirilmektedir.

• Özellikle son yıllarda; gelişmiş ülkelerdeki uygulamalara paralel olarak, standard tasarılarını hazırlayan Teknik Komiteler ile Konu Raportörlerinin bizatihi imalâtçı firmalardan teşkil edilmesine önem ve öncelik verilmek suretiyle standardların hazırlanmasına firmaların etkin katılımı sağlanmaktadır.

2.1.2. STANDARDLAR YAŞAYAN DOKÜMANLARDIR.

Standardların en önemli özelliği, değişen şartlara ve gelişen teknolojiye ayak uydurabilme kabiliyetini haiz olmalarıdır.

Bu itibarla, gerek uygulama neticesinde ortaya çıkan aksaklıklar gerekse kaynak dokümanlarda vukubulan değişiklikler ile teknolojik gelişmeler karşısında REVİZYON veya TADİL suretiyle standardlarda gerekli olan değişiklikler yapılarak güncelleştirilebilmektedir.

2.1.3. SON YILLARDA ÖNCELİKLİ STANDARDLAR

• Uluslararası camia ile entegrasyonun standardlardan geçtiğine inanan TSE, son yıllarda uluslararası standardlar (ISO, IEC vb.) ve özellikle AB ve Gümrük Birliği sürecinin bir gereği olan mevzuat uyumu çerçevesinde Avrupa Birliği standardları (EN) ile Topluluk Direktifleri ve Teknik Düzenlemelerin birebir tercümesine büyük bir önem ve öncelik vermiştir.

• Hizmet sektöründe Kalite Güvence Sistemine zemin hazırlanması ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun muvacehesinde yayınlamış olduğu “Sanayi Mamullerinde Satış Sonrası Servis Hizmetleri” tebliği uygulanmasına esas teşkil etmek üzere HİZMET STANDARDLARI ve KRİTERLERİ’nin hazırlanmasına öncelik verilmiştir.

• İş ve İşçi Bulma Kurumu’nun koordinasyonunda yürütülmekte olan İstihdam ve Eğitim Projesi çerçevesinde ülkemizdeki vasıfsız iş gücünün meslekî eğitimine temel teşkil eden MESLEK STANDARDLARI’nın hazırlanması maksadıyla Meslek Standardları Hazırlık Grubu ihtas edilerek çalışmalarına başlamış ve bugüne kadar 100’e yakın meslek standardı hazırlanmış bulunmaktadır.

• Son yıllarda özellikle kalite ve çevre konularındaki sistem arayışlarının neticesinde Milletlerarası Standardizasyon Teşkilâtı (ISO) tarafından hazırlamış bulunan ISO 9000 serisi (Kalite Güvence Standardları) ile ISO 14000 serisi (Çevre Yönetim Standardları) aynen tercüme edilerek Türk Standardı Haline getirilmiş ve ilgililerin istifadesine sunulmuştur.

2.2. STANDARDİZASYONDA BELGELENDİRMENİN ROLÜ

Standardların uygulanmasında ihtiyarilik esastır. Ancak siyasi otoriteler; insan sağlığı, can ve mal güvenliği, kıt kaynaklar, enerji, millî sanayiin korunması, dış ticaret vb. sebeplerle bazı standardları mecburî uygulamaya tâbi tutabilmektedirler.

BELGELENDİRME: Bir mal, proses veya hizmetin belirlenmiş bir standard veya ayrı bir dokümana uygunluğunun tarafsız bir kuruluş marifetiyle tescil edilmesidir.

Sınaî ve ticarî faaliyetlerdeki gelişmeler neticesinde; standardların uygulanıp uygulanmadığının ispatı işletmeler açısından önem kazanmış; pazarladıkları ürünler için müşterilerine bir nevi güvence verebilme ihtiyacının bir gereği olarak güvenilir ve tarafsız belgelendirme sistemlerinin oluşturulması mecburiyeti hasıl olmuştur.

Gelişmiş ülkelerde standard teşkilatlarının kurulmasının ardından daha çok bu teşkilatların sorumluluğunda belgelendirme çalışmaları başlatılmıştır.

Standard teşkilatlarının belgelendirme çalışmalarında etkili rol üstlenmesinin en önemli sebebi; standardizasyon uygulamalarında yetişmiş uzman personel ile yeterli teknik alt yapı donanımına haiz olmalarıdır. Kaldı ki standardların hazırlanması ile bunların tatbikatının yaygınlaştırılması esasen bir standard teşkilatının temel hedefi ve görevleri arasındadır.

Standardların ülke sanayiindeki tatbikatlarının yaygınlaştırılması ve sanayicilerle kurulan yakın diyolog sayesinde standardlarda tespit edilen eksikliklerin süratle giderilmesine belgelendirme vasıtasıyla kolayca imkân bulunabilmektedir. Böylece yoğun çaba harcanarak hazırlanan standardların günün şartlarına uygun, yaşayan birer doküman olması da sağlanmaktadır.

Millî ekonomiler açısından da belgelendirme faaliyetlerinin üretim kalitesini en az standardlarda öngörülen seviyeye yükselterek teknolojik gelişmenin hızlandırılması, ihrac edilen ürünlerin ülkeye itibar kazandırması ve tüketicinin korunması hedeflerine ulaşmada etkili bir araç olduğu hatırdan çıkarılmamalıdır.

Türk Standardları Enstitüsünün temel görevlerinden birisi de BELGELENDİRME’dir.

Türk Standardları Enstitüsünün uluslararası belgelendirme usul ve esasları çerçevesinde yürüttüğü belgelendirme faaliyetleri şunlardır.

• Üretim Yerlerinin Belgelendirilmesi ( İmalata Yeterlik Belgesi )

• Ürün Belgelendirmesi

• Türk Standardlarına Uygunluk Belgesi ( TSE Markasını Kullanma Hakkı )

• Kalite Uygunluk Belgesi ( TSEK Markasını Kullanma Hakkı )

• Parti Mallarının Belgelendirilmesi ( Parti Malı Uygunluk Belgesi )

• Lâboratuvarların Belgelendirilmesi ( Lâboratuvar Yeterlilik Belgesi )

• Hizmet Yerlerinin Belgelendirilmesi ( Hizmet Yeterlilik Belgesi )

• İthal Mallarının Belgelendirilmesi ( İthal Malı Belgesi )

• Sistem Belgelendirilmesi

• Kalite Güvence Sistem Belgelendirmesi ( Kalite Sistem Belgesi )

• Çevre Yönetim Sistem Belgelendirmesi ( Çevre Yönetimi Sistem Belgesi )

Standardizasyon uygulamalarının odağındaki temel unsur hiç şüphesiz İNSAN’dır. Zira, standardizasyon ve kalite faaliyetleri ile öncelikli olarak insanın can ve mal güvenliğinin korunması hedeflenirken aynı zamanda müşteri beklentilerinin daha iyi karşılanması ve refah düzeyinin yükseltilmesi amaçlanmaktadır.

Hızlı bir küreselleşme sürecinin yaşandığı günümüzde, işletmelerin iç ve dış pazarlarda rekabet edebilmeleri için üretim tasarlamalarında müşteri beklentilerini ve taleplerini mutlaka gözönünde bulundurma zorunlulukları vardır. Bu itibarla artık üretimde standardların ve kalite faktörlerinin belirlenmesinde tüketici talep ve beklentileri önemli bir rol oynamaktadır.

Serbest pazar ekonomisinin cari olduğu günümüzde standardizasyon ve kalitenin polisiye tedbirlerle sağlanması mümkün değildir. Zira standardların uygulanmasında gönüllülük esastır. Ancak standardlara uygun kaliteli mal ve hizmet talep edebilen bilinçli bir tüketici kitlesi standardizasyon uygulamalarının motor gücünü teşkil etmektedir.

Kusurlu mal ve hizmeti sineye çekmeyen, haklarını arama konusunda duyarlı olan, organize bir şekilde üreticiler üzerinde baskı oluşturabilen bilinçli bir tüketici kitlesi standardlara uygun kaliteli mal ve hizmet üretiminin SİGORTASIDIR.

Standardizasyon ve kalite uygulamalarında tüketicinin rolünü çok iyi bilen TSE; tüketicilere yönelik çalışmalarla bir yandan onların haklarını korurken diğer yandan tüketicilerin daha etkin bir surette standardizasyon uygulamalarına katılmalarını yönlendirmektedir. Bu meyanda;

• TSE tarafından verilen ürün belgeleri (TSE ve TSEK marka kullanma hakkı) tüketiciler lehine bir TEKNİK SİGORTA teşkil etmektedir. Zira üretici firma ile yapılan belge sözleşmesinde tüketicinin aldığı malın imalattan kaynaklanan bir kusur taşıması halinde firma; malı TAMİR ETMEK, tamiri mümkün değilse YENİSİNİ VERMEK, o da mümkün değilse o günün rayici üzerinden BEDELİNİ İADE ETMEKLE yükümlü tutulmaktadır.

• Merkezde ve taşra teşkilatlarında ihdas edilen Tüketici Şikayet Büroları vasıtasıyla tüketici şikayetlerinin süratle işleme alınması ve değerlendirilmesi neticesinde;

• Öncelikle tüketicilerin satın aldığı malda imalât kusuru bulunması halinde mağduriyeti derhal giderilmektedir.

• Şikayet konusu kusur tesadüfî bir hatadan kaynaklanmıyorsa gerçek sebep bulununcaya kadar inceleme ve değerlendirme çalışmaları sürdürülmektedir.

• Bu incelemeler neticesinde elde edilen tespitler öncelikle üretici firmanın mamul ktalitesi geliştirme çalışmaları için bir GERİ BESLEME MEKANİZMASI oluşturmaktadır.

• Enstitümüz açısından da standardların güncelleştirilmesi, değişiklikler için veri toplanması ile teknolojik gelişmelere uyarlanmasına yardımcı olmaktadır.

• En önemlisi de hiç şüphesiz tüketicilerde HAK ARAMA BİLİNCİNİN gelişmesi ve yaygınlaşmasına zemin hazırlanarak tüketicileri standardizasyon ve kalite uygulamalarında daha duyarlı hale getirerek bir OTO KONTROL mekanizması oluşturmaktır.

• STANDARDİZASYON ve KALİTE’nin herşeyden önce bir EĞİTİM ve KÜLTÜR konusu olduğuna inanan Enstitümüz, MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ile yaptığı işbirliği protokolları çerçevesinde;

• İlk ve orta dereceli okullardaki eğitsel kollara “TÜKETİCİNİN KORUNMASI KOLU”nun eklenmesi,

• Orta öğretim müfredatına seçmeli ders olarak “STANDARDİZASYON VE KALİTE DERSİ” nin eklenmesi,

• İlk ve orta dereceli okullarda Ekim ayının üçüncü haftasının “STANDARDİZASYON HAFTASI” olarak kutlanması kabul edilmiştir.

• Yine bazı üniversitelerle yapılan işbirliği çerçevesinde “Standardizasyon ve Kalite” kürsü’lerinin teşkili ile müfredata ders olarak konulması sağlanmıştır.

• Standardizasyon ve kalite uygulamalarında tüketicilerin etkin bir baskı unsuru teşkil etmelerini sağlamak yönünden, yurt sathında TÜKETİCİ DERNEKLERİ ve Vakıfların kurulmasına öncülük ve teşvik edici çalışmalar yapılmaktadır.

• En büyük tüketici kitlesini teşkil eden kamu kurum ve kuruluşlarının standardizasyon uygulamalarında büyük bir sorumluluğu bulunmaktadır.

• Kamu kurum ve kuruluşları herşeyden önce kamu ihale ve satınalmalarında standardlara uygun kaliteli malı tercih etmek suretiyle üreticileri standardlara uygun üretim yapmaya yönlendirici olacaklardır.

• Ayrıca gerek merkezî yönetim gerekse mahalli idarelerin uygulayıcı, denetleyici rolünü kullanırken aynı şekilde üreticileri standardlara uygun üretim yapmaya zorlayıcı fonksiyonları vardır. Bunun en bariz örneği BAYINDIRLIK BAKANLIĞI ve BELEDİYELERİN, yeraltı ve yerüstü yapılarında standardlara uygun yapı malzemeleri kullanılması yönündeki etkin fonksiyonları gösterilebilir.

TSE yıllardan beri özellikle BELEDİYELER, TOPLU KONUT İDARESİ ve KONUT KOOPERATİFLERİ ÜST BİRLİKLERİ ile işbirliği protokolleri çerçevesinde bu uygulamayı yaygınlaştırmaya çalışmıştır.

• Standardizasyon ve Kalite konularında kamuoyu oluşturmak maksadıyla yazılı ve görsel medya kuruluşları vasıtasıyla aydınlatıcı programlar ile üniversiteler, sivil toplum örgütleri ve diğer kurum ve kuruluşlarla müştereken PANEL, SEMPOZYUM, SEMİNER vs. düzenlenmektedir.

• Standard Dergisi, Tüketici Bülteni, Öncü Çocuk Dergisi, Katalok, Broşür vb. yayın vasıtalarıyla standardizasyon ve kalite konularında aydınlatıcı yayınlar yapılmaktadır.

2.4. STANDARDİZASYONDA TEKNİK ALT YAPI

2.4.1. UZMAN İŞGÜCÜ

Standardizasyon ve kalite uzmanlık gerektiren bir alandır. Türk Standardları Enstitüsü’de bu alanda uzman bir kuruluştur.

TSE,standardizasyon uygulamalarında ülkemizin yetişmiş insan unsuru ile uzman kurum ve kuruluşlardan optimum seviyede yararlanmaktadır.

Kadrolu personel istihdamında hizmetlerin gerektirdiği nitelik ve kalifikasyona önem veren TSE; kadrolu personelin yeterli olmadığı hallerde Enstitü dışından part-time görevlendirme suretiyle ihtiyaç duyduğu nitelik ve nicelikteki uzman işgücünü istihdam kaabiliyetini haiz bulunmaktadır.

Büyük çoğunluğu standard hazırlama çalışmalarında olmak üzere; TSE dışından binlerce uzman standardizasyon uygulamalarında, part-time hizmet vermektedir.

Aynı zamanda bir eğitim kurumu olan TSE bugüne kadar standardizasyon ve kalite alanlarında çok sayıda uzman yetiştirerek Türk sanayiinin hizmetine kazandırmıştır.

2.4.2. DOKÜMANTASYON VE TEKNİK ENFORMASYON

Standardizasyon uygulamalarında en önemli teknik altyapı unsurlarından birisi de hiç şüphesiz kaynak dokümanlar ile bunlara ulaşabilme kaabiliyetidir.

TSE, üyesi bulunduğu ISO, IEC, CEN, CENELEC gibi uluslararası ve bölgesel standard kuruluşlarının standardları ile hemen bütün ülkelerin millî standardlarının yanında standard niteliğindeki teknik dokümanların bulunduğu oldukça zengin bir Dokümantasyon Merkezine sahiptir.

Ayrıca en son teknoloji ile techiz edilmiş Enformasyon merkezimizde;

• PERİNORM kompakt diski ile ISO, IEC, EN gibi uluslararası standardların yanı sıra DIN, ASTM, NF, BSI vb. gelişmiş ülkelerin millî standardları, standard tasarıları, Direktifler ve Regulasyonlar hakkında biyografik bilgiler aylık olarak güncelleştirilmek suretiyle talep sahiplerine sunulmaktadır.
• Bugüne kadar genel olarak kâğıt ortamında kullanıcıların hizmetine sunulmakta olan Türk Standardları metinlerinin elektronik ortamda (CD ve internet yoluyla) piyasaya arzedilmesi yönünde teknik altyapı çalışmaları sürdürülmektedir.

2.4.3. LÂBORATUVAR HİZMETLERİ

Standardizasyon uygulamalarında belkide en önemli alt yapı unsuru laboratuvarlardır.

Standardlara uygun kaliteli üretimin gerçekleştirilebilmesi için herşeyden önce işletmeler düzeyinde kalite kontrol lâboratuvarlarının asgarî oranda tesisi gerekmektedir. Ancak ülkemizde özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) açısından deney alt yapısının tesisi ciddî bir maliyet gerektirmektedir.

Görevlerinden birisi’de KOBİ’lere deney altyapısı konusunda destek sağlamak olan KOSGEP özellikle sanayiin yoğun olduğu bölgelerde tesis ettiği kalite - kontrol lâboratuvarları ile KOBİ’lerin bu ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmaktadır.

Şüphesiz standardizasyon uygulamalarında önemli bir teknik altyapı teşkil eden lâboratuvarlar alanında en kapsamlı ve donanımlı yatırımlar TSE tarafından yapılmıştır.

TSE’nün lâboratuvar ağı başta Ankara olmak üzere İzmir, Kayseri, Kırşehir, Balıkesir, Çorum, Eskişehir, Denizli, Konya, Burdur, Manisa, Afyon, Van, Iğdır, Ardahan, Turgutlu, Hopa ve Pendik olmak üzere sektörel ihtiyaç ve yoğunluklar dikkate alınarak yurt sathına yayılmıştır.

Ayrıca, “hizmetin sanayicinin ayağına götürülmesi” prensibinin bir gereği olarak, Dünya Bankası finansmanı ile Sakarya-İstanbul-Bursa üçgeninde inşa edilmiş bulunan TSE Kalite Kampüsü, 21. yüzyılda ülkemizin ve Türk Dünyasının ihtiyaçlarını karşılayabilecek önemli bir alt yapı tesisidir.

TSE lâboratuvarlarında, Ambalâj, Elektrik, Elektronik, EX, Çevre, Gıda ve Mikrobiyoloji, İnşaat, Kimya, Makina, Tekstil, Isı ve Basınçlı Kaplar alanında;

• Standardlarla ilgili inceleme ve araştırmalarla standardı olmayan konularda metot araştırmaları,
• Belgelendirme faaliyetleri ve tüketici şikayitleri ile ilgili olarak numunelerin test ve muayeneleri,
• Kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektörün talep ettiği test ve muayene hizmetleri süratli ve güvenilir metotlarla yürütülmektedir.

TSE standardizasyon uygulamalarında gerekli hallerde başta üniversiteler olmak üzere diğer kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör laboratuvarlarından da yararlanmaktadır. Binaenaley Enstitümüz, yürüttüğü “LÂBORATUVAR YETERLİK BELGELENDİRME” hizmetleri ile ülkemizdeki lâboratuvar potansiyelinin kalifikasyonunu yükseltme gayretinde olup, bu çerçevede bugüne kadar 150 lâboratuvar TSE’den yeterlik belgesi almış bulunmaktadır.

2.4.4. METROLOJİ VE KALİBRASYON HİZMETLERİ

Standardizasyon uygulamalarında belki de en önemli teknik alt yapı unsuru hiç şüphesiz Metroloji ve Kalibrasyondur. Zira teorik olarak belirlenmiş ölçüler doğru olarak uygulanmadığı taktirde standardizesyonu sağlamak mümkün olamamaktadır.

Enstitümüz Elektrik, Elektronik, Mekanik, Sıcaklık, Basınç, Uzunluk (geometrik) ve Biyo Medikal Cihazlarının kalibrasyonu konularında ANKARA, İSTANBUL, BURSA, İZMİR ve KAYSERİ’de skonder seviyedeki imkânlarını geliştirmek suretiyle çalışmalarını sürdürmektedir.

Kalibrasyon hizmetlerinde uluslararası referans standardlara izlenebilirlik Alman PTB, İngiliz NPL ve Fransız COFRAC kuruluşları ile sağlanmaktadır.

Kuvvet, Uzunluk ve Elektriksel büyüklüklerin kalibrasyonu konusunda verdiğimiz hizmet yeterliliği Avrupa Akreditasyon Birliği (EA) tarafından akredite edilmiştir. Diğer konularda da hazırlıklarımız devam etmektedir.